Jak samodzielnie pracować z tekstem literackim i dlaczego warto. Kilka wskazówek, cennych źródeł informacji i propozycji ćwiczeń.

Samodzielna nauka języka to nie tylko nauka list słówek na pamięć, czytanie tekstów w podręczniku, czy wypełnianie luk w zdaniach z ćwiczeń.

To również lektura tekstów oryginalnych, które nie są pisane specjalnie dla uczących się języka.

Ich lektura, która bywa czasem sporym wyzwaniem, daje nam możliwość obserwacji języka “w praktyce”, z wszystkimi niuansami jego użycia.

Samodzielne rozwiązywanie językowych “zagadek” oraz ciekawy, “wciągający” kontekst mogą sprawić, że łatwiej będzie nam wyjść poza “nasz” poziom językowy.

W takich tekstach spotykamy słowa, wyrażenia, które nie pojawiają się w podręcznikach, albo pojawiają się w innych znaczeniach, kontekstach.

Zauważamy konstrukcje gramatyczne, które być może są dla nas nowe i dzięki ich “odkryciu” i zrozumieniu zwiększamy naszą sprawność w posługiwaniu się językiem.

Poszerzamy również naszą wiedzę o życiu społecznym, czy kulturowym mieszkańców kraju, którego języka się uczymy.

Czytanie wpływa pozytywnie na sposób, w jaki mówimy; na poprawność zdań i logikę wypowiedzi.

Dostarcza nam wiedzy i tematów do rozmów.

***

Jeśli chcesz czytać dla rozrywki i chcesz się skupić tylko na treści książki, wybierz książkę, w której słów, których nie znasz, nie będzie więcej niż 5% na stronie. Możesz też czytać książkę dwujęzyczną.

Jeśli chcesz poszerzyć słownictwo, czy popracować nad gramatyką, wybierz tekst trudniejszy.

Czytaj powoli, zdanie po zdaniu, strona po stronie.

Jak samodzielnie pracować z trudniejszym tekstem np. literackim?

Oto kilka pomysłów i wskazówek.

Jako przykład wybrałam krótki fragment z książki Urszuli Honek „Białe noce”, którą czytałam jakiś czas temu, i która mocno zapadła mi w pamięć. Jest to zbiór opowiadań, które łączy jeden bohater - jedna mała podgórska miejscowość i grupa jej mieszkańców. Książka zachwyciła mnie połączeniem poezji i realizmu w opowiadaniu o życiu na wsi w bliżej nieokreślonym czasie. Czytając, czułam zapachy, widziałam kolory, odczuwałam temperaturę i nastroje opisywanych scen.

„Pokój jest duży i ciemny. Stara kobieta siedzi w fotelu, a obok niej – na mniej wygodnym krześle – dziewczynka. Niebieski blask telewizora oświetla ich twarze. Na stole leżą okulary do czytania, gazeta z aktualnym programem telewizyjnym, w plastikowym koszyku lekarstwa i rozrzucone ulotki informacyjne z opisem dawkowania. Na samym środku stołu stoją ciastka amoniaczki posypane cukrem i lekko ostudzona herbata z cytryną. Stara kobieta przy każdym kęsie podsuwa pod brodę dłoń złożoną w łódeczkę, żeby nie nakruszyć, a potem daje rękę do wylizania psu. Pimpek ma siedemnaście lat, jest całkowicie głuchy i ślepy. Zawsze kiedy kobieta siada w fotelu, wskakuje do niej i kładzie się przy jej prawym boku, a gdy próbuje go przesunąć albo zgonić, warczy i pokazuje bezzębne dziąsła. Dziewczynka ma kolorowy sweter zrobiony na drutach, jasnofioletowe getry, kapcie z kożuszkiem, a na jej ramionach leżą długie, jasne warkocze. Podchodzi do okna. Dom stoi na wzniesieniu i widać światła z pobliskiego miasteczka. (...)”

Oto kilka pomysłów na pracę z tym tekstem.

Wypisz z tekstu i przetłumacz kilka nieznanych słów razem z wyrażeniami, w których występują. Każde nowe słowo to okazja do wzbogacenia Twojego własnego słownika. Rozpakuj je jak prezent, zwracając uwagę na każdy jego szczegół.

Zastanów się, w jakim “swoim” kontekście możesz je użyć.

Sprawdź od razu formy gramatyczne nowych słów i to, w jaki sposób łączą się z innymi wyrazami. Później łatwiej Ci będzie zastosować je w innym kontekście.

np. czasownik zgonić / zganiać

zgonić / zganiać kogo? co? (Biernik) psa, kota, papugę

zgonić / zganiać z kogo? czego? (Dopełniacz) z kanapy, łóżka, kolan, pościeli, stołu)

Stara kobieta z cytowanego fragmentu opowiadania próbuje zgonić psa Pimpka z fotela.

Polecam Ci używanie Wielkiego Słownika Języka Polskiego (https://wsjp.pl/).

Znajdziesz tam wszystkie znaczenia słowa, odmianę, przykładowe użycia (konteksty), synonimy, cytaty, składnię, pochodzenie.

Zobacz, ile informacji o jednym słowie “zganiać” możesz znaleźć w jednym miejscu.

https://wsjp.pl/haslo/do_druku/28464/zganiac

Żeby utrwalić nowe słowa …

• ułóż swoje zdania z nimi,

• przetłumacz je na swój język i następnego dnia powiedz je po polsku, nie patrząc na polską wersję,

• spróbuj streścić wybrany fragment tekstu używając tych słów,

• możesz to streszczenie napisać i dać komuś do sprawdzenia,

• naucz się go na pamięć,

• napisz podobny tekst na wzór tego, który czytasz.

  
  

Jeśli chcesz popracować nad gramatyką

… przyjrzyj się każdemu zdaniu. Czy jest tam coś, co zwykle sprawia Ci trudność? A może zauważasz coś dla Ciebie nowego?

• W wybranym przeze mnie tekście jest dużo zaimków (ich, niej, jej, go). Możesz poćwiczyć ich użycie i odmianę.

• Jest również dużo przyimków (obok, na, z, w, pod, do, na). To dobra okazja do analizy tego, w jakim przypadku powinien być użyty rzeczownik, z którym dany przyimek się łączy i co ma do tego czasownik użyty w zdaniu.

• Możesz przyjrzeć się też konstrukcji zdań, czyli składni.

  
  

"Stara kobieta przy każdym kęsie podsuwa pod brodę dłoń złożoną w łódeczkę, żeby nie nakruszyć, a potem daje rękę do wylizania psu."

W tym zdaniu spójnik „żeby” zaczyna zdanie podrzędne celowe, które nas informuje w jakim celu stara kobieta podsuwa pod brodę swoją dłoń.

Żeby dowiedzieć się więcej o takich zdaniach, zajrzyj tutaj. Bardzo polecam Ci kanał Ani na YT.

Przyjrzyj się tej konstrukcji i ułóż podobne zdania, które będą dotyczyć Ciebie.

Jeśli lubisz bawić się słowami, tekstem

…możesz wykorzystać poniższe pomysły.

• ułóż wiersz z nowymi słowami (prawie każdy z nas w dzieciństwie napisał choć jeden wiersz ;-)),

• poszukaj skojarzeń z nowym słowem - wyrazów, które w jakiś sposób łączą się w twoim umyśle z jego znaczeniem,

• napisz ciąg dalszy opowiadania,

• napisz pytania do tekstu,

• przepisz tekst ręcznie - to świetne ćwiczenie na poprawność zapisu słów

• poszukaj w tekście przymiotników i zamień je na inne (jak teraz wygląda ta scena?, czy zmienił się jej nastrój?),

• napisz, co czuje stara kobieta,

• napisz, co myśli dziewczynka, kiedy wygląda przez okno.

Może zechcesz podzielić się wrażeniami z lektury tego fragmentu lub innego przeczytanego przez Ciebie ostatnio tekstu? Może masz jakieś pytania?

Fragment tekstu użyty we wpisie pochodzi z opowiadania “Dzwoneczek” autorstwa Urszuli Honek, opublikowanego w tomie „Białe noce”, Wydawnictwo Czarne.

Został wykorzystany w celach edukacyjnych zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych.